เคยสังเกตไหม เวลาที่เราจดจ่อกับการเคลื่อนไหวบางอย่างอย่างจริงจัง ความคิดฟุ้งซ่านจะค่อยๆ เงียบเสียงลง อาจเป็นตอนที่เราก้าวเดินช้าๆ ในตอนเช้า จังหวะวาดแขนว่ายน้ำในสระ หรือแม้แต่จังหวะปล่อยลูกศรออกจากคันธนู ชั่วขณะนั้นเองที่เรากำลังอยู่กับปัจจุบันอย่างแท้จริง

ใครกำลังมองหาแนวทางการฝึกสติ แต่อาจไม่ถนัดนั่งหลับตาอยู่กับลมหายใจ อยากชวนมาลองฝึก ‘ธนูโพชฌงค์’ การยิงธนูที่ไม่เน้นแม่น ไม่เน้นแข่งขัน แต่อาศัยการเคลื่อนไหวเป็นเครื่องมือฝึกสติ นำไปสู่ ‘ความว่าง’ และ ‘ความสุข’ ภายในใจ

รับรู้กายแต่ละขณะ ฝึกสติในแต่ละอิริยาบถ

‘ธนูโพชฌงค์’ ริเริ่มโดย ดร.วรภัทร์ ภู่เจริญ ผู้ซึ่งสนใจศึกษาการยิงธนูแบบญี่ปุ่นที่มุ่งหาความว่าง ต่อมาได้เรียนรู้ธนูจีน และการรำมวยจีน จนสุดท้ายค้นพบว่าศาสตร์เหล่านี้ล้วนมีแก่นแท้เดียวกัน นั่นคือ การฝึกสติและปล่อยความคิดให้โล่ง จึงนำสิ่งที่ได้เรียนรู้มาออกแบบเป็น ‘ธนูโพชฌงค์’

คำว่าโพชฌงค์นั้นมาจากลำดับการยิงธนู 7 ขั้น ที่สอดคล้องกับโพชฌงค์ 7 หรือธรรม 7 ประการที่เป็นองค์แห่งการตรัสรู้ คือ มีสติ (สติ) รู้กาย (ธรรมวิจยะ) ดีดความคิดอกุศลออกไป (วิริยะ) เมื่อปล่อยธนูออกไปจะรู้สึกเบา (ปีติ) ทำมากๆ จะสงบ (ปัสสัทธิ) และต่อเนื่องจนกลายเป็นความว่าง (อุเบกขา) ในจังหวะที่มือกางออกทั้งสองข้างหลังลูกธนูพุ่งออกไป เป็นชั่วขณะที่ ดร.วรภัทร์เรียกว่า “nothing left ไม่มีอะไรเหลืออีกแล้ว”

“ธนูโพชฌงค์เป็น Mindful in action เป็นการฝึกสติในทุกๆ อิริยาบถ เรายิงเพื่อกลับเข้ามาภายใน ทำใจให้สะอาด” – ดร.วรภัทร์ อธิบายถึงหัวใจของธนูโพชฌงค์

การเดินทางของใจ จากสติสู่การปล่อยวาง

การฝึกธนูโพชฌงค์จะดำเนินไปทีละขั้นอย่างช้าๆ พิถีพิถัน เพื่อให้ผู้ฝึกเข้าถึงสภาวะสติอย่างลึกซึ้ง เริ่มจาก ‘เตรียมกายและใจ’ ยืดเหยียดร่างกาย หายใจเข้าออกช้าๆ ลึกๆ เพื่อปรับใจสู่ความสงบ จากนั้นเตรียมยิงธนูด้วยความ ‘ท่วงท่าแห่งสติ’ รับรู้การเคลื่อนไหวแต่ละขณะ ตั้งแต่หยิบคันธนู พาดลูกศร ง้างสาย ไปจนถึงการปล่อย

‘สมาธิในเป้าหมาย’ เป้าไม่ใช่กระดาษวงกลม แต่คือใจที่ไม่ยึดติดกับผลลัพธ์ จดจ่อกับกระบวนการของกาย สังเกตเห็นความคิดฟุ้งซ่านที่วิ่งเวียนเข้ามา แค่เห็นแล้วกลับมาที่กาย ไม่ไหลไปกับความคิดจรเหล่านั้น แน่วแน่มีสมาธิในจังหวะที่ง้างสุด สู่หมุดหมายคือ ‘ปล่อยวาง’ ในจังหวะที่ลูกศรพุ่งออกไป ไม่ว่าผลจะเป็นอย่างไร เรียนรู้ที่จะไม่คาดหวัง แล้วกลับมาอยู่กับกายและลมหายใจ

ธนูที่พาเรากลับมาเรียนรู้ตัวเอง

“วางแผนก่อนว่าจะทำอะไร มีสติในสิ่งที่กำลังทำ และปล่อยมันไปเมื่อทำไปแล้ว”

“เปิดโอกาสเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ ถึงแม้จะยาก แต่สุดท้ายเราจะทำได้”

เสียงสะท้อนบางส่วนของผู้ร่วมฝึกธนูโพชฌงค์เน้นย้ำถึงบทเรียนจากการยิงธนู ที่ไม่ได้เป็นเพียงกีฬาฝึกความแข็งแรงของกาย แต่คือการฝึกใจให้แกร่งและเบาสบายในเวลาเดียวกัน ความแม่นยำอาจไม่ใช่การยิงเข้าเป้าเสมอไป แต่คือการมีสติในทุกย่างก้าวของชีวิตเรา